Pesten en gepest worden

Door Anne Lamb

Onderstaand artikeltje is met toestemming overgenomen uit de Nieuwsbrief van de ( toenmalige) Landelijke Werkgroep Spirituele Pedagogiek (1984 – 1993) en bevat een verslag van de vraag en antwoorden na een lezing van Anna Lamb.

Vraag:

Ik wil een vraag stellen over school, over groepen kinderen, waarbij de ene groep pest en de andere gepest wordt. Ik word op het moment heel erg geconfronteerd met zo’n groep, waarbij ik geneigd ben me meer met de slachtoffers te identificeren, om die te beschermen. Ik heb het heel moeilijk met het macho-gedrag van de pesters. Hoe kan ik daar nu mee omgaan?

A: Wat ik zal doen is eerst even naar die klas kijken om te zien wat ik daar voor energie ervaar.

Het merkwaardige is dat ik de pesters als kwetsbaarder ervaar dan de slachtoffers. Het is alsof de pesters nog machtelozer zijn dan de slachtoffers. Zij spiegelen in die slachtoffers hun eigen machteloosheid. Zij keren als het ware een onbewust besef van geen zelfacceptatie te hebben, naar buiten.

De slachtoffers; slachtoffer zijn heeft te maken met dat je jezelf opoffert. Opoffert aan wie? Je offert je op aan krachten waarvan je vindt, dat je ze moet laten domineren boven je eigen krachten. Slachtoffer-zijn spiegelt ons het ongenuanceerd aanvaarden van overwicht van anderen. De pesters worden daarin aangeraakt in zichzelf.

“Ik ben nu natuurlijk naar een speciale groep aan het kijken, dus het is een gemiddelde.” De pesters worden aangeraakt in een heel diep schuldgevoel (*) in henzelf. Dat schuldgevoel wordt opgeroepen door de slachtoffers. En dan kom je weer in zo’n zig zag vorm terecht. Zij slaan als het ware de slachtoffers om hun oren met de pijn die zij in zichzelf voelen.

Kun je je dat voorstellen?

De slachtoffers roepen dus iets op. Waar is het begin? Het heeft dikwijls al te maken met een karmisch verleden in de hele klas. Want als ik nog verder kijk dan zie ik bijvoorbeeld dat bij de pesters mensen zitten die voortkomen uit vroegere tijden, waarin zij mensen gedood hebben. Nu krijgen ze een nieuwe kans om vanuit vernieuwing op een andere manier om te gaan met het fanatisme van toen.

Wat je nu als schooljuffrouw in zo’n klas kunt doen?

Je bewust worden van wat er gaande is.

De slachtoffers wijzen op de kracht die ook in hen is. Spiegel ze niet dat ze op dezelfde wijze met de aanvallers moeten omgaan, maar wel dat zij moeten blijven staan voor wat zij vinden dat rechtvaardig is.

Bij de pesters stem je je af op het gevoel van liefdeloosheid, dat zij in zichzelf dragen. Deze liefdeloosheid is er de oorzaak van dat zij zich gedragen zoals zij zich gedragen, waardoor er een negatieve spiraal ontstaat. Want met het gedrag dat zij nu vertonen wordt hun karma steeds groter.

Daar praat je natuurlijk met hen niet over. Je laat hen weten en ervaren, dat wat zij doen zeer schadelijk voor henzelf is. Zij zullen daarover heel verrast zijn. Laat hen voelen en ervaren dat het pesten in henzelf een akelig gevoel teweeg brengt. Zeg tegen hen dat zij, door te gaan pesten, zich steeds akeliger zullen gaan voelen en wijs hun daarop, juist op de momenten dat zij het weer doen. Zo kunnen zij zich bewust worden van die momenten waarop dat gevoel weer in hen bovenkomt. Je zult merken dat ze dan heel verrast reageren. Zij zijn immers gewend met hun gedrag beschuldigingen te moeten aanhoren. Zo was dat in het verleden en zo is het nu nog. En het is het vastzitten in dat mechanisme waarom zij doen zoals zij doen.

Wil je er nog iets over vragen?

Misschien een kind er uit lichten zodat ik daar even naar kan kijken, want – weet je wat het is – denk maar aan alle mogelijke excessen, die we in slachtofferrollen kunnen ervaren. Het slachtoffer-zijn heeft ook iets van macht. Het is gekeerde macht.  En kijk vooral naar het slachtoffer in jezelf.

Antwoord: daar was ik al bang voor

A: Het onderwijs is een grote leerschool om bewust te worden. Daarom is het een ontzettend interessant vak.

Vraag: Dat machogedrag. Ik voel dat ik de neiging heb om tegen degene die het doet, te gaan dreigen: Denk eraan, als je het nog een keer doet!

A: Het macho gedrag roept eigenlijk macho gedrag in jou op. Machogedrag is eigenlijk naar buiten uiten wat je naar binnen wilt voelen, maar daar dus niet voelt. Eigenlijk is machogedrag, zeg maar, je schouders optrekken om je hart te beschermen tegen afwijzing, eenzaamheid.  Als je als leerkracht dit weet, ga je daar anders mee om. Je moet heel goed kijken naar kinderen/volwassenen, die jou aanraken met hun machogedrag. Die doen jou pijn in je miskenning als leerkracht. Want je voelt je vaak door hun gedrag geminacht, maar wat ze spiegelen is minachting die zij naar zichzelf hebben en dat raakt jouw minachting aan.

Door je eigen minachting te weten en te voelen, kun je het loslaten, iedere keer tussen de bedrijven door of ’s avonds in een moment van verstilling. Door los te laten en door dat loslaten in jezelf te accepteren, zul je merken dat die spanning die er in je ontstaat even ‘uit te halen’, ‘een dreun te verkopen’ snel weer afneemt. Dan ga je pas echt naar zo’n kind kijken. Dan zie je een heel ander kind.

Het is de pijn in jezelf, waardoor je er zo’n moeite mee hebt.

*In deze klas was dit schuldgevoel, in andere klassen kan dit angst en/of miskenning zijn.

Pesten en slachtoffer zijn heeft meestal te maken met dieper liggende gevoelens van miskenning.