Tagarchief: theologie

Theologie en nieuwe spiritualiteit

Door Peter Lamb

Wat in het artikel “Hoe een brug te slaan tussen het reguliere denken en de vernieuwende spirituele kennis?” elders in de Nieuwsbrief is beschreven, ervaar ik ook, zij het op een ander vlak.

Vorig jaar plaatste ik een boekbespreking in een landelijk tijdschrift voor theologie. Voor een studiegroep van psychologen, theologen, politicologen e.a. te Utrecht een aanleiding mij uit te nodigen van hun groep lid te worden. Daar ben ik op in gegaan.

In een bijeenkomst om de twee maanden wordt een thema aangesneden dat – voor mij aanvankelijk onverwacht – relatie zou kunnen leggen tussen theologie en nieuwe spiritualiteit. Dit gebeurt niet zonder slag of stoot. Ook hier gaan “heilige huisjes” tegen de vlakte.

Tot ver in de middeleeuwen gold de natuur en de bijbel als een open boek, waaruit de zin van het leven gelezen kon worden. Nieuwe inzichten, vanuit de natuurwetenschap als eerste, maakten het echter noodzakelijk een religieuze duiding van mens en wereld kritisch te bevragen. Want niet alleen werd wat mensen in geloof ervoeren door de jaren heen in onwrikbare begrippen vastgelegd, maar zelfs als maatgevend ( van buitenaf dus) anderen ter beleving voorgehouden.

Deze veruiterlijking werd ( wordt nog) bij uitstek verbeeld in vormen van machtsvertoon in instituten als de kerk. Voor beweging en verandering,  inspiratie en vernieuwing was geen plaats meer en maakte kerkleden onmondig en op z’n minst apathisch.

Alles wat sindsdien daaruit en daarna voortgekomen is leidde uiteindelijk zelfs tot de vraag of er voor God, van oudsher hét mysterie, nog wel plaats is. (de polemiek heden ten dage over de ontpersoonlijking van ?t godsbeeld illustreert dit duidelijk) Het gaat er nu om de bronnen van de theologie opnieuw te lezen en in te stappen in een traditie van mystiek, die eeuwen lang in geloofsbeleving aanwezig was.

Mystici van alle tijden hebben op de mogelijkheid gewezen het oude – door opvoeding, frustratie en ambitie vernauwde – ik te laten sterven om plaatste maken voor een nieuw besef, van zelfbesef, van individualiteit in verbondenheid.  Dit kan niet zonder ‘n eerlijke en kritische manier van kijken, naar jezelf en de wereld. Ook met niet-weten; de bereidheid alles waarvan je dacht dat het waar was los te laten en opnieuw te bezien en je door anderen te laten voeden.

Dit in een zoektocht naar het hogere Zelf of naar de goddelijke vonk Ìn ons, dus niet buiten ons. Ik heb wel eens gezegd dat christenen, met hun de wereld overstijgend godsbeeld, atheïsten bij uitstek kunnen zijn.

Het mag bekend zijn dat door de eeuwen heen spirituele stromingen en bewegingen steeds weer een ommekeer in de geschiedenis hebben veroorzaakt. Of het nu kerkhervormers waren dan wel denkers en dichters, zij allen reageerden  op de gevestigde vorm van religie.

Duidelijk werd in de vorige eeuw hoe met ‘spiritualiteit’ een brug geslagen wordt ook naar tradities in het verre Oosten. En in onze dagen krijgt ‘spiritualiteit’, zij ‘t  met andere accenten, wereldwijd, weer opnieuw aandacht.

Ook in het nieuwetijdse denken is een aantal impulsen te ontdekken die te belangrijk zijn om er geen gebruik van te maken, zoals het idee dat het goddelijke binnen de aardse werkelijkheid te ervaren is. Wat wij nu doen is de inhoud van de bijbel te verstaan met behulp van wetenschappelijk verworven kennis en eigentijds beleven.

Menig verhaal in het Oude en in het Nieuwe Boek blijkt dan b.v. een ( nu verzwegen) visie op geloof in reïncarnatie te bevatten. Hiervan zijn voorbeelden te over.

Menigmaal wordt erkend, dat menselijke wezens niet pas bij hun geboorte ontstaan. Waarom zou een leven voor de geboorte ook niet een periode op aarde kunnen zijn? ( zoals ook verondersteld wordt dat er een leven na dit leven is).

Wij kunnen niet aanhouden dat wat niet in de bijbel staat, d?s onwaar is.

Wil de theologie meer zijn dan het aanreiken van gestolde waarheden, maar vertolken wat gelovig onder mensen leeft dan dient zij daarvoor dus ook open te staan en tot  “vertaling” te brengen.

Om te beginnen met:  Stel nu eens dat het waar is dat …. Is er een andere wetenschap te noemen, die niet eerst van een veronderstelling uitgaat om daarna  een theorie te formuleren die een praxis mogelijk maakt?

In de natuurwetenschap kennen we sowieso niet anders. Alles wordt juist, vanuit een hypothese,  proefondervindelijk bewezen. En ook dan loopt men nog tegen grenzen aan waarachter het grote onbekende ligt.

Dat de wereld zich in een stormachtige ontwikkeling bevindt ( letterlijk en figuurlijk) is een open deur intrappen. Maar ik ben er van overtuigd dat een antwoord op en betekenis van vele vragen ( b.v. racisme en geestelijk armoede,
de waarde van een leven van 2 dagen of een van 91 jaar, om er maar twee te noemen) mede ge vonden en   bekeken kan worden vanuit het gegeven van reïncarnatie en wedergeboorte.

Een groeiende aandacht voor het spirituele, met allerlei valkuilen evenwel, is duidelijk aantoonbaar en niet langer te veronachtzamen. Het is alleen te betreuren hoe geloofsgemeenschappen zich daar zo afwerend tegenover opstellen.

Nieuwetijdse spiritualiteit is te zien als een brug die de kloof tussen oude en nieuwe theologie kan overspannen.